از لابلای اخبار

Çakylyk

Hormatly ildeşler!

Kölniň Türkmen Kultur Ojagy September aýynyň 18-inde (18.09.2010) sagat 17- de nobatdaky umumy oturyşlygyny geçirýär. Her bir Türkmeniň şu oturyşlyga goşulmasy biziň isleg hem ýürek arzuwmyzdyr. Köpçülige ynanmak hem-de oňa daýanmak, Kultur Ojagynyň mazmunyna hem-de düzgünnamasyna laýykdyr. Her bir täze pikir we ideany garşy almak we her uzadylan eli tutmak Kultur Ojagyny baýlaşdyrmak diýyp düşünýäris.

Zamany: 18.09.2010 -- Sagat: 17---- Ýeri: Alletwelthaus e.V Körnerstr. 77-79. 50823

تحصیل به زبان ترکمنی حق قانونی ما است

سال نیز دانش آموزان اقوام ایرانی، از جمله بچه های ترکمن در حالی به مدارس می روند که از دسترسی به حقوق ملی خود یعنی تحصیل به زبان مادری محروم هستند. با گذشت سی سال از انقلاب اصل پانزده قانون اساسی جمهوری اسلامی که به آنان حق تحصیل به زبانهای اقوام را می دهد به اجرا گذاشته نشده است. در طی این چند دهه نه تنها پیشرفتی در این زمینه وجود نداشته بلکه حق انتخاب پوشش دانش آموزان ترکمن نیز از آنان گرفته شده است. (از سایت سازمان آزادیبخش ترکمن صحرا)

افزایش خشونت در بین جوانان تورکمن

تاريخ انتشار: 1389/06/23 - 13:18

درگيري در مراسم عروسي در آق قلا يك قرباني گرفت

آق قلا - دادستان عمومي و انقلاب شهرستان آق قلا از قتل جواني 22 ساله خبر داد كه شب گذشته در يك درگيري در مراسم عروسي با ضربات چاقو از پاي درآمد. عباس صادقي كياء سه شنبه گفت: مقارن ساعت 12 شب گذشته (22 شهريور) به ماموران انتظامي خبر دادند جواني به نام ابراهيم در روستاي 'عطاآباد' شهرستان آق قلا، در يك مراسم عروسي به قتل رسيده است كه بلافاصله بازرس كشيك به همراه ماموران در محل حادثه حاضر شدند. (سایت اولکأمیز)

تاريخ انتشار: 1389/06/17 - 12:36

آق قلا - جدال عمو و برادرزاده بر سر سوار شدن موتورسيكلت با مرگ يكي از آنان خاتمه يافت.

دادستان عمومي و انقلاب آق قلا روز چهارشنبه گفت: در جريان اين حادثه كه ساعت 20 شامگاه 16 شهريور در روستاي 'اوج تپه' شهرستان آق قلا در شمال استان گلستان رخ داد، برادر زاده 17 ساله و عموي 32 ساله بر سر سوار شدن موتورسيكلتي كه براي پدر مقتول بود، با هم درگير شدند.

آق قلا - پدري سنگدل كه دختر 17 ساله خود را به طرز فجيعي به قتل رساند دستگير شد و پرونده اين جنايت در دستور رسيدگي قرار گرفت.

بازپرس شعبه اول دادسراي عمومي و انقلاب شهرستان آق قلا چهارشنبه در تشريح اين جنايت گفت: در حالي كه در حال تحقيق و بررسي قتل دو شب گذشته بودم از سوي مراجع انتظامي خبر رسيد دختري 17 ساله ساعت هشت صبح روز 23 شهريور در روستاي انقلاب از توابع شهرستان آق قلا به دست پدرش به قتل رسيده است.

هرانا؛ امام جمعه کامیاران بازداشت شد

خبرگزاری هرانا – طی روزهای گذشته ملا محسن حسینی امام جمعه اهل سنت شهر کامیاران توسط نیروهای امنیتی بازداشت شد.بنا به اطلاع گزارشگران هرانا، ملا محسن حسینی امام جمعه اهل سنت شهر کامیاران و قاضی دادگاه خانواده این شهر طی روزهای گذشته توسط نیروهای امنیتی در کامیاران بازداشت شده و به مکان نامعلومی منتقل شده است.

سه جوان بلوچ در آستانه اعدام قرار دارند

خبرگزاری هرانا - سه جوان بلوچ به نامهای ناصر شه بخش، خان لعل محمد شه بخش و خالد شه بخش که به اتهام ارتباط با یک سازمان سیاسی بازداشت شدند، در خطر اعدام قرار دارند.

بنا بر گزارش فعالان حقوق بشر بلوچستان، این افراد صرفا به خاطر داشتن نسبت فامیلی با "حاج خدابخش شه بخش" رهبر یک سازمان مسلح مخالف رژيم حدود شش ماه قبل دستگير و اکنون با خطر اعدام مواجه هستند.خانواده ناصر بعد از تلاشهاي فراوان اخيرا موفق به ملاقات وي شده اند. آنها وضغیت فرزند خود را بسیار وخیم اعلام کرده اند.

روز جمعه گروه جندالله، مسئولیت آدم‌ربایی در استان سیستان و بلوچستان را بر عهده گرفت و اعلام کرد اگر اعضای زندانی این گروه آزاد نشوند، شش گروگان خود را تیرباران خواهند کرد.

به گفته جلال سياح، معاون امنیتی و انتظامی سیستان و بلوچستان، افزاد مسلح با متوقف کردن یک دستگاه اتوبوس پنج سرباز و یک کارمند بانک را به گروگان گرفته‌اند.

با این حال، در سایتی که منتسب به جندالله است، این گروه مدعی است که «شش تن از افسران بلندپایه نظامی و اطلاعاتی نیروی هوایی پایگاه شکاری کنارک» را به گروگان گرفته است.

بنا بر ادعای این گروه، در حمله این گروه چند نفر هم کشته شده‌اند که هنوز از سوی منابع رسمی تایید نشده است.

بنا به اطلاع گزارشگران هرانا، روز دوشنبه۲۲ شهریور ۱۳۸۹ ، برخی گروه های متعصب به باشگاه آرارات تهران که متعلق به ارامنه است حمله کرده و با پرتاب مواد آتش زا به داخل ساختمان قصد به آتش کشیدن آن مکان را داشتند.

مرتضی تمدن، استاندار تهران، روز جمعه ۲۶ شهریور (۱۷ سپتامبر) گفت که حداقل در بیست نقطه استان تهران مراسم نماز عید فطر به وسیله اهل سنت برگزار شده است.، اما مولوی عبدالحمید، از علمای اهل سنت ایران تأکید می‌کند که چنین چیزی صحت ندارد.

از سوی دیگر مولوی عبدالحمید اسماعیل زهی، رئیس شورای هماهنگی حوزه های علمیه اهل سنت ایران و امام جمعه مسجد مکی زاهدان به بی بی سی فارسی گفت که اظهارات آقای تمدن صحت ندارد و محل هایی که سابقا در تهران نماز اهل سنت برگزار می شده، در روز عید فطر امسال در محاصره ماموران پلیس بوده است.

مولوی عبدالحمید با اشاره به "آزادی شیعیان" در برگزاری نماز و آداب دینی شان در مناطق سنی نشین ایران گفت: "باید آزادی باشد، اجبار نباشد که حتما باید بیایید پشت سر امام شیعه یا سنی نماز بخوانید."

اخراج بيش از ۱۵ تن از محصلين بهائی در سازمان مديريت صنعتی اصفهان

خبرگزاری هرانا - بيش از ۱۵ نفر از محصلين بهائی در سازمان مديريت صنعتی اصفهان طی حکمی شفاهی اخراج و از تحصيل محروم شدند.

تا امروز ۲۳ شهريور در پی مراجعه عده ای از اين محصلين بهائی به مرکز سازمان جهت انتخاب واحد، مسئولين سازمان از اينکار خودداری کرده و اعلام نموده اند که طی ابلاغی به اين سازمان کليه دانشجويان بهايی بايد از سازمان اخراج شوند

هرانا؛ حکم سنگسار یک زن و یک مرد توسط دیوان عالی کشور تایید شد

خبرگزاری هرانا - حکم سنگسار دو متهم يک پرونده به اتهام زنای محصنه از سوی دیوان عالی کشور تاييد شد.

بنا به اطلاع گزارشگران هرانا، دیوان عالی کشور روز گذشته حکم سنگسار برای دو متهم به زنای محصنه محبوس در زندان ارومیه را تائيد کرده است.

"ولی جانفشانی" و"ساریه عبادی" پيش تر از سوی دادسرای عمومی شهر اروميه به اتهام زنای محصنه به سنگسار محکوم شده و این حکم از سوی شعبه 12 دادگاه تجدید نظر استان آذربایجان غربی تائید شده بود.

یک زندانی پس از تحمل ۱۷۳ ضربه شلاق به دار آویخته شد

خبرگزاری هرانا - روز گذشته پنج شنبه جوان 25 ساله ای پس از تحمل 174 ضربه شلاق در محوطه زندان خوران ورامین اعدام شد.

محمود احمدی‌نژاد: منشور کوروش نمونه مدیریت ایرانی است

"در ايران حكومت ماد به فساد كشيده شده و يكی از نوادگان آنان حكومت فاسد را كنار گذاشته و حكومت مردمی برپايه عدالت برپا كرد. مردم بابل تقاضای كمک و عدالت كردند و كوروش بابل را فتح می‌كند و مردم را از دست آن جبار نجات می‌دهد و خون هم از دماغ كسی نمی‌آيد. پس از آن ايشان منشوری صادر می‌كند». (آی بر پدر آدم دروغگو. چه شد طرفداران امت جهانی اسلام و حکومت مهدی بر جهان این روزها دم از ملی گرایی میزنند. مگر یادشان رفته رهبرشان خمینی میگفت: ملی گرایی خلاف اسلام است!!!)0

حابارچی

ملی تاریخیمیزینگ اؤچمـِجک صاحیپالاریندان- غایغیسیز آتابایف

تـﯚرکمنیستان جمهورییتی نینگ دﯚیبـﯚنی توتان

غــایغـیسیــز آتــابــایف

۱۹۳۸-۱۸۸۷ ۲۷اوکتبر

استالینینگ شاخصیـیت کولتی (کیش شخصیت) دییلن تررورچیلیقلی ییللاردا توسلانیپ تاپیلان، گـﯚرﯚلمِدیک تـﯚهمت اساسیندا گیتسه گلمز یولا ایبریلن بللی تـﯚرکمن یولباشیلاریندان بیریسی- ده تـﯚرکمنیستان رسپوبلیکاسی نینگ دﯚیبـﯚنی توتوپ، اونونگ غورولماغیندان تأ ۱۹۳۷-نجی ییلدا توتولانا چنلی دینیغسیز حـﯚکـﯚمت باشتوتانی بولان غایغیسیز سردار اوغلی، حاص دوغروسی تأچگـﯚک سردارینگ اوغلی آتابایـفـدیر.

تـﯚرکمنیستانینگ یاریم عاصیرلیق تاریخیندا تـﯚرکمن یولباشچیلاری نینگ آراسیندا غایغیسیز آتابایف کیمین اؤز حالقینینگ ایچینده آدی گینگ یایران مشهور آدام تاپیلماسا گرک. غ.آتابایفینگ آدی تـﯚرکمنیستانینگ برقرار ادیلمگی بیلن رسپوبلیکادا و سوسیالیستیک غورلوشیغینینگ کـﯚپ آغیر هم غوربانچیلیقلی ییللاری بیلن غاییم باغلانشیقدا دوریار. اونونگ گچن دورموش یولی، آجی اقبالی، اؤز دنگ-دوشلاری نینگ، توتوش تـﯚرکمن حالقینینگ آجی اقبالینی اؤزﯚنده شـﯚهللندیریأر و شونونگ بیر بـﯚلگی بولوپ دوریار.

"تـﯚرکمن ساویت اینسیکلوپدیاسیندا" غ.آتابایفینگ ترجیمه حالی حاقیندا شئیله ماغلومات بریلیأر:

"آتابایف غایغیسیز سرداروویچ (۱۸۸۷-۱۹۳۷ اوکتبری)- ساویت و پارتیا ایشگأری. اورتا آسیادا ساویت حأکیمییتینی غورماق و پوغتالاندیرماق اوغرونداقی گـﯚرشه آکتیو غاتناشیجی. تـﯚرکمنیستان ساویت سوسیالیست رسپوبلیکاسی نینگ حالق کامیسسارلار شوراسی نینگ ایلکینجی باشلیغی، ۱۹۱۸-نجی ییلدا س س س ر کمونیست پارتیاسی نینگ آغضاسی. اول تجنینگ مأنه اوباسیندا دوغولیار. آلتی یاشیندا یتیم غالیار. باشلانغیچ بیلمینی تجندأکی روس یرلی مکدبینده آلیار. ۱۹۰۷-نجی ییلدا داشکنتدأکی موغاللیمچیلیق سیمینارییانی غوتاریار. آتابایف اوقاپ یـﯚرن دﯚورﯚنده روولوتسییون/ انقلابی حرکته غوشولیار و پاتیشا پالیسیاسی طاراپیندان ایزارلانیار. ۱۹۰۷-۱۹۱۲-نجی ییللاردا ماری و بأحردنده روس-یرلی مکدبینده موغاللیمچیلیق ادیأر. یرلی حالق وکیللرینه موغاللیمچیلیغی اینانمالی دأل دیییپ روس پاتیشاسی نینگ ماغاریف مینیسترلیگینینگ بویروغی اساسیندا آتابایف موغاللیمچیلیقدان بوشادیلیار. اول ۱۹۱۲-۱۹۱۷-نجی ییللاردا مارینینگ بانکیندا ایشله یأر. اوکتبر انقیلابیندان سونگرا آتابایف ساویت حأکیمییتینی غورماق و پوغتالاندیرماق اوغروندا توتانیرلی گـﯚرشیأر.

غ. آتابایف ۱۹۱۷-۱۹۱۸-نجی ییللاردا ایشچیلر و عسگرلر وکیللری نینگ ماری شوراسی نینگ تـﯚرکمن بـﯚلـﯚمینینگ یولباشچیسی بولیار، آذیق کامیسسارلیغینینگ باشلیغینا سایلانیار، ماری شوراسینینگ اجرائیه کمیته تی نینگ باشلیغینینگ اورونباساری بولیار. ۱۹۱۹-نجی ییلینگ اییون/ ژوئن آییندا بولسا اونونگ باشلیغی بولوپ ایشله یأر. شول ییلینگ نویابریندان (نوامبر) ۱۹۲۰-نجی ییلینگ اییولینا (جولای) چنلی زاکاسپی نینگ انقیلابی (حأضیرکی تـﯚرکمنیستان) کمیته تی نینگ باشلیغینینگ اورونباساری بولیار. ۱۹۲۰-نجی ییلینگ ۱۹-نجی سنتیابر ۱۹۲۲-نجی ییللار آرالیغیندا تـﯚرکـﯚستانینگ حالق کامیسسارلار شوراسی نینگ باشلیغی وظیپه سینی یرینه یتیریأر. شول بیر واغتدا هم فرغاناداقی انقیلابی فرونتینگ باشلیغی بولیار، ۱۹۲۳-نجی ییلینگ اییون آییندا بخارا حالق ساویت رسپوبلیکاسینینگ کامیسسارلار شوراسینینگ باشلیغینینگ اورونباسارلیغینا بللنیأر. ۱۹۲۴-نجی ییلینگ اوکتبریندان تـﯚرکمنیستانینگ انقیلابی کمیته تی نینگ (ت س س ر-ینگ ایلکینجی حـکـﯚمتینینگ، (۱۹۲۵-نجی) ییلینگ فورالیندا بولسا تـﯚرکمنیستانینگ حالق کامیسسارلار شوراسینینگ باشلیغینا بللنیأر و عمرﯚنینگ آخیرینا چنلی ۱۳ ییللاپ دینیغسیز شول وظیپه ده ایشله یأر. ۱۹۲۴-۱۹۳۷-نجی ییللاردا تـﯚرکمنیستان کمونیست (ب) پارتییاسینینگ مرکزی کمیته تی نینگ بیرو آغضالیغینا (کمیته مرکزی) سایلانیار. پارتییانینگ ۱۴، ۱۵، ۱۷-نجی غورولتایلارینینگ وکیلی. ۱۹۲۲-نجی ییلینگ اوکتبریندان س س س ر-ینگ ملتلر ایشلر باراداقی حالق کامیسسارلیغینینگ آغضاسی ادیلیپ تاصصیقلانیار. اول اورتا آسیادا سوسیالیزمی غورماقدا گـﯚرکزن اولی خیذماتلاری اﯚچین ۱۹۳۵-نجی ییلدا لنین مدالی بیلن سیلاغلانیار."

  باریپ ۱۹۶۷-نجی ییلدا اکتبر انقلابی نینگ ۵۰ ییللیغینا باغیشلانیپ آشغابادتدا غایغیسیز آتابایف ینگ مرمر داشدان یاسالان هیکلی اوتوردیلدی. یؤنه بو هیکل ۹۴- نجی ییلدا دیکتاتور نیازوف طاراپیندان کول-آورام ادیلدی. بیرآز واغتدان سونگ هیکل یاسان بللی هیکلتراش موممی سیدمیرادوف- دا آرادان چیقدی.

 هیکلتراش موممی سیدمیرادوفینگ

غ. آتابایف دیین بو اثرینی ۱۹۹۴-نجی ییلدا س.نیازوف کـﯚل-آورام اتدیردی.

مرحوم بردی کربابایفینگ غ.آتابایف یادیگأرلیک یازیپ غالدیران تاریخی-دوکومنتال "غایغیسیز آتابای" رومانی نینگ آخیریندا آتابایف ۱۹۳۷-نجی ییلدا اؤز دوغانیندان-دا یاقین دوستی عبدی رززاغینگ توسساغ ادیلن حابارینی اشیدیپ، مسکوا شئیله یـﯚزلنیأر:

"حأضیر یورتدا عاقیل قابول ادیپ بولماجاق اﯚیتگشیکلیک پیدا بولدی. ساوبت قانونی هر أدیمده باسغیلانیپ، عاداتدان داشاری بیدﯚزگـﯚنچیلیک گیدیأر. حأضیر گـﯚنأسیز جبیر چکیأن آدام اون دأل، یـﯚز دأل، مـﯚنگلرچه. شونونگ اﯚچین هم من اؤز پیکریمی مسکوا یازدیم، بیزدﯚگـﯚنچیلیگینگ گـﯚنه بیرین یوق ادیلمگینی طالاپ اتدیم، شونگا گـﯚرأ منی مسکوا چاغیریارلار، حأضیر اوچیارین."

بو آتابایفینگ اوچوشی-اوچوشی بولیار. اول غایدیپ گلمه یأر. شول یرده توتولیار. غ.آتابایفی نیرده، حاچان و نأحیلی شرطلرده یوق ادیلیأر، مازاری نیرده، اساسان اونگا نأمه گـﯚنأ یؤنگکلیپدیر؟ بو باردا سوراغ پروتوکوللاریندا عایپلاما حاطیندا "ترویکا" (اﯚچلـﯚک) سودونگ قاراریندا نأمه دییلیپدیر؟ پارتییانینگ و "ان ک ود"-نینگ (سونگراقی ک گ ب) آرحیولاریندا غ.آتابایف و اونونگ بیلن بیللیکده یوق ادیلن بئیلِکی تـﯚرکمن گرچکلری حاقیندا نأحیلی ماتریاللار ساقلانیار؟ بو باردا اؤرأن آز ماغلومات بار. آیدیلشلارینا گـﯚرأ غ.آتابایف ۱۹۳۷-نجی ییلینگ اییولیندا مسکوادا "ان ک ود"-نینگ جایینا گیریپ، شول واغتقی باشلیغی "یژوف" بیلن دوشوشجاغینی بیلدیرنده، کاگانوویچ دیین بیر افسر ایلکی کامیسسارلارینگ یانیندا بولان غایغیسیزینگ یاراغینی آلیپ، یژوفینگ اوتاغینا ایبرمک باهاناسی بیلن آتابایفی آیری کریدورا یوللایار. اول یرده ایلکی اونونگ اشگیندأکی پاگونلاری غوپاریارلار، سونگرا سوراغ ادیلیأن کیچیرأجیک اوتاغا سالیلارلار. سوراغچی اونگا "خاین، دﯚنـﯚک، بایلارینگ غولی" دیین یالی تـﯚهمتلری آتاندا غایغیسیزینگ غاهاری گلیپ، اوتوران اوتورغیچ بیلن بو آداما توپولاندا اول یاراغینی چیقاریپ، غایغیسیزی آتیپ اﯚلدﯚریأر.

بو واقعانینگ جیکمه-جیگی باراسیندا دوکومنتال کتاپ یازان "یوری پاپانوف" تورکمنسکایا ایسکرا گازه تینینگ ۹۰-نجی ییلداقی بیر سانیندا گچیرن گـﯚررﯚنگدشلیگینده شئیله دییأر:

تـﯚرکمنیستاندا۱۹۳۷- نجی ییلینگ تومسوندا باشلانان توتها-توتلوقلارینگ سبأبینی آنیقلاماق هم بو ایشی توغتاتماق ماقصادی بیلن غایغیسیز آتابایف مسکوا گیدیأر هم استالین بیلن دوشوشماق ایسله یأر. یؤنه اوندان کیچیرأک یولباشچیلار، کـﯚنه تانشی کاگانوویچ بیلن دوشوشیپ، اونونگ اﯚیـﯚنده تـﯚرکمنیستاندا مسکوا طاراپیندان ادیلیأن ادن-اتدیلیکلر باراسینداقی آلادالارینی گـﯚررﯚنگ بریأر.

کاگانوویچ حاوصیالا دﯚشر یالی اساسینگ یوقدوغینی آیدیپ، یژوفینگ یانینا بارماغی ماصلاحات بریأر. اول "لوبیانکا" – "ان ک ود"-نینگ اداراسینا-یژوفینگ یانینا ۱۹۳۷-نجی ییلینگ ۱۱-نجی اییولیندا باریار هم شول یردن غایدیپ چیقمایار. آتابایفه "تـﯚرکمن آزاتلیغی غوراماسینی" دﯚرِتمکده، داشاری یورتلارداقی میللتچی انقلابا غارشی غورامالارا ایچالیچیلیق اتمکده گـﯚنأ بیلدیریلیپدیر. سورنوقدیریجی، انسانلیق مرتبه سینی کمسیدیجی سوراغلار ۱۹۳۸-نجی ییلینگ ۷-نجی فورالینا چنلی دوام ادیپدیر. آخیرسونگی آتابایف: "سیزینگ اؤزﯚنگیز انقلابا غارشی ایش بیلن مشغوللانیارسینگیز، آراسسا آداملارا تـﯚهمت آتیارسینگیز، حالق دوشمانلاری سیزینگ اؤزﯚنگیز" دیییپ، اوتوران، یره چـﯚیلنن اوتورغیجینی غوپاریپ، سـﯚلچینینگ (بازجو) دپِسیندن ایندیریأر، شول واغت آتابایف سوراغ ادیلیأن اوتاغدا آتیلیپ اﯚلدﯚریلیأر هم شول گـﯚنـﯚنگ ارته سی اونگا اﯚلـﯚم جزاسی چیقاریلیار هم حامانا شول حؤکـﯚمدن سونگ آتیلیپ اﯚلدﯚریلن حؤکمـﯚنده رسمیلشدیریلیأر.

۲۰۰۰-نجی ییلدا مسکواداقی "مموریال" غوراماسی استالین رپره سسییاسی نینگ پیدالاری نینگ ساناوینی کتاپ گـﯚرنـﯚشینده چاپ اتدی. شول کتاپدا غایغیسیز آتابایفینگ آدی هم بار.

غایغیسیز آتابایفینگ جسدی باشغا-دا ۴،۵ مـﯚنگ آدام بیلن بیله لیکده مسکو شأهرینه دگیپ دوران "کوممونار" ساوخوزیندا – "سورنایا بوتووا" دیین یرده دوغانلیق مازاردا. "

بریتانیانینگ مسکواداقی ایلچی حاناسی نینگ لندنه یوللان تلگرامماسیندا تـﯚرکمنیستانینگ پرزیدنتی نینگ، یوقاری درجه لی رسمیلری نینگ یوق ادیلندیگی و بیر توپار لیدرلرینگ، کومسومول (شاخه جوانان حزب) یولباشچیلاری نینگ ایشدن چتلشدیرلندیگی حابار بریلیپدیر.

Doc. 131

Viscount Chilston to Viscount Halifax.– (Received August 27.)
My Lord, Moscow, august 20, 1937
 In my telegrams Nos. 44, 48 and 51, Saving, I had honour to report the downfall of the presidents of the Soviet Republics of Tadjikstan, Armenia and Turkmenistan as well as numerous other bearers of high office in these republics. In other recent telegrams an despatches, I had to report numbers of arrests an imprisonments of high party and Government officials in almost every part of the Union...
Shortcoming of the Komsomol leaders it has been decide to restore normal relation between Komsomol officials and put a stop of the “friendly” ....
CHILSTON

********************

غایغیسیز آتابایوفینگ تـﯚرکمنصأحراداقی دوغانلارینا کؤمک برمأگه سینانشیغی:

تـﯚرکمن حالقینینگ ملی غاهریمانی غ.آتابایف اوزاق یاشامادی، اونونگ عمر طانابی باری-یوغی ۵۰ یاشینگ ایچیند بیواغت اﯚزﯚلدی. اما اول اؤز حالقینینگ یـﯚره گینده ابدی یاشایار و یاشار.

غ.آتابایف ایرانینگ چأگینده یاشایان تـﯚرکمنلرینگ-ده ملی آزاتدیش حرکتینه غولداو بریلمگینی غولداپ، چیقیش ادیپدیر. آتابایف هم ندیربای آیتاکوفینگ اترک-گـﯚرگن تـﯚرکمنلرینگ ۱۹۱۶-۱۹۲۴-نجی ییللار آرالیغینداقی گـﯚرشلرینه یاردام بریلملدیگینی اﯚنگ سـﯚرﯚپدیرلر،یؤنه اونونگ اگیندش یولداشلاریندان،کمونیست پارتیاسی نینگ شول واغتقی سکره تاری حالمیرات صأحتمیرادوف غارشی چیقیپدیر. شول ماصلاحاتدا آتابایف شئیله دییپدیر:

"نأم اﯚچین بیز اؤز مأهریبان دوغانلاریمیزینگ غوراغینا چیقمالی دأل، بیز اولارا حوکمان کـﯚمک اتملی."

غایغیسیزآتابایف ایش اوتاغیندا

   ۱۹۳۲

غایغیسیز آتابایفینگ تـﯚرکیه دأکی آتاتـﯚرکچیلیک انقیلابینا کـﯚمگی 

 "۱۹۰۸-نجی ییلدا مصطفی کمال آتاتـﯚرکـﯚنگ یولباشچیلیغیندا باشلانان "یاش تـﯚرک" انقلابچیلارا کـﯚمک برمک ماقصادی بیلن شول ییل غایغیسیز آتابایف ماریدا بیر کمیته دﯚرِدیأر. بو کمیته ده تـﯚرکمنینگ گؤرشجنگ زنانی "تاتیانا" (آرتیق گـﯚل- تکینسکایا)، ماغاریفچی محمدقلی آتابایف داغی گیریپدیر. اولار تـﯚرکییأنینگ یاش انقلابچیلارینا یاردام برمک اﯚچین آلتین-کـﯚمـﯚش پوللاری توپلاپدیرلارو شول پوللار تـﯚرکییأ آشیپدیر. یؤنه بیر ایچالی بولاری شوغوللاپدیر،کمیته آغضالارینی ساتیپدیر. تـﯚرکمنیستانداقی پاتیشا ژاندارمرییاسی تاتیانا تکینسکایانی هم محمدقلی آتابایفی زندانا سالیپدیر. یؤنه غایغیسیز آتابایف اولاری حالاص اتمگی باشاریپدیر."

غایغسیز آتابایف ینگ ملی سردار جـﯚنیت حانا برن باهاسی:

"سیز تـﯚرکمنلرینگ خوارزمدأکی گؤره شینده آت-آبرای، شؤهرات غازاندینگیز، هیچ حاچان اؤز حالقینگیزا دؤنـﯚکلیک اتمه دینگیز..."

تـﯚرکمنیستانینگ و بئیلکی سایوز رسپوبلیکلارینگ دﯚولت باشتوتانلارینی یوق اتمأگه بیر باهانا گرکدی. ۱۹۳۷-نجی ییلینگ ۲۳-نجی فورالیندان ۵-نجی مارتینا چنلی مسکوادا کمونیست پارتیانینگماصلاحاتی گچدی. اوندا آرا آلنیپ ماصلاحات ادیلن مسئله لر گیزلین ساقلاندی. دینگه "پراودا" گازه تینده غیسغاجیق اینفورماسیون حابار چاپ ادیلدی: "یاقیندا کمونیست پارتیانینگ پلنومی تماملاندی. پلنوم تأزه کونیستیتوتسیا (اساسی قانون) اساسیندا س س س ر یوقاری شوراسینا بولجاق سایلاو بیلن باغلانشیقلیلیقدا پارتیا غورامالاری نینگ وظیپه لری باراداقی مسئلأنی آرا آلیپ ماصلاحاتلاشدی." بو سایلاو! پارتیا حاطاریندا آراسسالاییش چأره لرینی گچیرمکدن باشغا زات بولوپ چیقمادی. شول غاضاپلی تررورینگ غوربانلاری نینگ ساناوینا بیزینگ ملی سرداریمیز غ.آتابایفینگ آدی-دا اییام گیریزیلن بولمالی.

تـﯚرکمنیستانینگ کمونیست پارتیاسی نینگ ۳-نجی غورولتایی نینگ دلگاتلاری

غ.آتابایف بیلن پیکیر آلیشیارلار. نویابر ۱۹۲۷. "سیاسی صؤحبتدش ژورنالیندان.

حاوا! غ.آتابایف حالقینگ ایچیندن چیقیپ، یئنه-ده اؤز حالقینا غوشولدی. اول یات حأکیمیتلر طاراپیندان ۳۷-نجی ییللاردا "حالق دوشمانی" دیییپ، نأچه آت-آبرایدان دﯚشرﯚلجک بولسا-دا، هیچ واغت اؤز حالقینا دوشمان دألدی و دوشمان بولوبام بیلجک دألدی. ۱۹۶۷-نجی ییلدا آتابایفینگ دوغلان گـﯚنـﯚنینگ ۸۰ ییللیغی مناسیبتلی اونونگ گـﯚرنـﯚکلی دﯚولت ایشگأری بولاندیغی بللنیپ گچیلدی و آشغابادینگ اورتاراسیندا اونونگ یادیگأرلیگی آچیلدی، دوغلان اوباسی مأنه-ده آتابایفینگ آدی داقیلیپ، ابدیلشدیریلدی، بـﯚتین بو زاتلار آخیری حالقینگ، عادالاتینگ ینگیأندیگینه شایاتلیق اتدی. آتابایفدن "کمینه" دیین عالیم اوغول بیلن "زویا" دیین غیز غالدی، اولار مسکوادا یاشایارلار.

 غایغیسیز آتابایفینگ اوغلی کمینه آتابایف (دﯚرلی ییللاردا)

 آقمیرات گورگنلی

تاریخ عیلیملارینگ کاندیداتی

تورکمن روشنفکرلری حاقیندا

"اگر بیزی یدی غات یره گؤمسِنگیز آلمازا اؤریلریس،

اگر- ده بیزی کـﯚل-آورام اتسنگیز ییلدیزلارا اؤریلیپ دﯚنیأ یاغتی ساچاریس."

م. سزر

 

تـﯚرکمن روشنفکرلری نینگ شو گـﯚنکی یاغـدایینا سین

 

جمعییتی حرکته گتیریأنلیگی اﯚچین سیاسی آدالغادا/ترمینولوگییادا اینتللگنتسییا/ روشنفکره "لوکوموتیو" حؤکمـﯚنده باها بریلیأر. بیزینگ روشنفکرلریمیز شئیله باها میناسیپ بولوپ بیلدیلرمی؟ اولار بویونلارینا دﯚشیأن آغیر یـﯚکدن حابارلیمیقا؟ ایلینگ- گـﯚنـﯚنگ اؤنگه گیتمگینه، تأزه منزیللره آشماغینا یاردام ادیپ بیلیأرلرمی؟ یا-دا حالقینگ آرقاسینا "حوپبا" بولوپ، ایلینگ گرشینی یاغیر ادیپ گلیأرلرمی؟ بیز بو ماقالادا تـﯚرکمن روشنفکرلری نینگ گچمیش یولونا سر سالماغا سینانشیاریس.

نأمه اﯚچین تـﯚرکمن روشنفکرلری اؤز سیاسی حرکتینی دؤردیپ بیلمأن گلیأذلر؟

یاقین تاریخیمیزدا ایلایتا-دا اورسیتده، تـﯚرکیه ده و ایراندا اؤوریلیش نوقات حاساپلانیان "مشروطه انقلابی" تـﯚرکمن توپراغینا-دا گلیپ یتدی. آشغاباتدا و کـﯚمـﯚش دپه ده عمله گلن شرطلردن پیدالانان اؤنگد باریجی گـﯚیچلر، تـﯚرکمن حالقی نینگ یاغتی گلجگی اوغروندا گؤرشه گیریشیأرلر. موغاللیم محمدقلی آتابایف آشغاباتدا "روزنامـﮤ ماوراء حازار" دیین روزناما رداکتورلیق اتمک بیلن حالقینگ دﯚنیأده بولوپ گچیأن واقعالاردان ایلایتا-دا ۱-نجی جهان اورشونا غاتناشماغا مجبور ادیلن تـﯚرکمنلر بارادا ماغلومات برمک بیلن حالقینگ گؤزیتیمی نینگ اؤسمگینده اولی رول اوینادی. ادیل شول دؤویرده گـﯚرگن یایلاسیندا کـﯚمـﯚشدپه ده، بأشیوسغادا، اومچالی یالی ایلاتلی یرلرده ایراندا باریان انقلابی حرکتینگ تأثیری نینگ آرتماگی نتیجه سینده عثمان آحون، رجپ آحون، آنناجان آحون یارالی یالی اؤنگده باریجی تـﯚرکمن روشنفکرلری اؤز حالقی نینگ بأهبیدینی غوراماق اوغروندا بیللرینی برک غوشایارلار. بو حرکتلرینگ نتیجه سینده ۱۹۲۴-نجی ییلدا تـﯚرکمنیستان ساویت سوسیالیستیک رسپوبلیکاسی نینگ، هم-ده تـﯚرکمنصأحرا جمهورییتی نینگ دﯚیبی توتولیار.

شوندان سونگرا بو ایکی ملی حرکتینگ اؤزبولوشلی آقیم بیلن گیتمگینه بللی درجه ده بؤوت دؤره دیلیأر. تـﯚرکمنیستان جمهورییتی مسکوینگ پنجه سینه دﯚشیأر، تـﯚرکمنصأحرا جمهورییتی بولسا انگلیسلرینگ دیکمه سی بولان ایرضا شاه طاراپیندان غانا چایقالیار.

بیز بو واقعالارینگ جیکمه-جیگینه گیرمک ایسلأمیزوق، سبأبی اول بیر ماقالا سیغمایار. اساسی بللأپ گچمک ایسله یأن مسلأمیز بو حرکتلرده تـﯚرکمن روشنفکری نینگ اوینان رولی حاقیندا دوروپ گچمکچی. میثال اﯚچین شول دؤویرده آذربایجانلی لار، قفقازدان گلیأن انقلابی تولقونلاردان ایلحام آلیپ "سوسیال دموکرات" یالی اؤز سیاسی حزبلرینی اساسلاندیرماغی باشاردیلار. اما بیزینگ تـﯚرکمنلریمیز، تـﯚرکمنیستاندا بولوپ گچیأن انقلابی حرکتلردن تأثیر آلیپ بیلمه دیلر-البته مونونگ اؤزﯚنه ماخصوص سبأپلری بار، آراچأکلرینگ برک کنترول ادیلمگی، آشغابات بیلن کـﯚموش دپأنگ آراسیندا اقتصادی غاتناشیقلارینگ یوقلیغی و یا حاص آزلیغی و... شئیله لیک بیلن تـﯚرکمنصأحرالی تـﯚرکمن روشنفکری کـﯚرتلر یا-دا آذریلر یالی اؤز ملی- سیاسی حزبینی دؤردیپ بیلمه دیلر. مونگا اساسی سبأپلرینگ بیری- ده ایرضا شانینگ تـﯚرکمنصأحرانی غانا چایقاپ، اوبا و شأهرلرده حکومت نظامی دﯚزگـﯚنینی گیریزیپ، اولارینگ گؤزلرینده اوت یاقاندا بولسا گرک.

۱۹۴۴-نجی ییلدا ایراندا "قیزیل" قشونینگ سایاسیندا دؤرأن آتموسفرادان پئیدالانیپ "حزب تودﮤایران" اساسلاندیریلیار. اؤزلرینی سوسیال-دموکرات و آزچیلیقدا یاشایان حالقلارینگ حقوقینی غورایاندیغینی اؤنگه سـﯚرن، اولارینگ ایسلگلرینی-ده شیغارلاریندا بیان ادن بو حزبینگ حاطارینا غایپ بهلکه، ساپار انصاری، نورمحمد آشیرپور...یالی تـﯚرکمن روشنفکرلری توپار-توپار بولوپ گیردیلر. یؤنه بو پورصاتدان پئیدالانیپ بیلمه دیک تـﯚرکمن لیدرلری،حزب توده نینگ سیاساتلارینا "لپبی" دییمکدن باشغا رولی اویناپ بیلمه دیلر. دوغروسی شول دؤورینگ سیاساتینی شول دؤورینگ یاغدایی بیلن کسگیتلملی.

۱۹۵۰-نجی ییللاردان سونگرا ایراندا انقلابی حرکتلره غارشی رژیمینگ یؤریته غوللوغی "سازمان امنیت و اطلاعات کشور (ساواک) آزات ادیش حرکتلره غوشولیانلاری برک داراپ باشلادی. شول دؤویرده پارتیزانلیق و چریکی حرکتلر بیلن محمدرضاشانینگ رژیمینی آغدارماق اوغروندا گؤرش آلیپ باران "چریکهای فدایی خلق" و "مجاهدین خلق" دیین گیزلین توپارلار اساسلاندی. اونیورسیتـتلرده اوقاپ یؤرن تـﯚرکمن استودنتلری بو توپارلار بیلن تانیشیپ، اولار بیلن غاتناشیپ، آزدا-کأنده اولارینگ بو غارایشلارینی تـﯚرکمنلرینگ آراسیندا یاییپ باشلادیلار. پادشانینگ حاوپسوزلیق غوللوغی بو حرکتلرینگ کؤکـﯚنه پالتا اورماق ماقصادی بیلن ۱۹۷۱-نجی ییلدا ۲۰-دن غاوراق تـﯚرکمن روشنفکرینی توسساغ ادیپ، غیناغ آستینا چکدی. تـﯚرکمنلرینگ مدنی اوغورلارداقی حرکتلری، ایلایتا-دا تـﯚرکمنیستاندان یاریم گیزلین گتیریلیأن گازت-ژورناللارینی اوقاماق بیلن دوام اتدی. البته اول نشیرلرده سیاساتدان حابار یوقدی، دینگه انه دیلینگ اؤسمگینه کؤمک اتدی دییأیماسنگ، اولاردا انقلابی ایدیالاردان نام-نیشان یوقدی. میثال اﯚچین ایرانینگ چأگینده یاشایان تـﯚرکمنلرینگ ملی آزات ادیش حرکتینه، اولارینگ مدنی و سیاسی اوغرونداقی طالاپلارینا نأدیپ یاردام برملی دیین غاراییشلاردان دامجادا اثر یوقدی. یوغسام مسکولی کمونیستلر باریپ آفریقانینگ یا- دا لاتین آمریکانینگ بیر چتینده یاشایان حالقلاری آزات اتملی دیین سیاساتی و شیغاری اؤنگه سـﯚریأردیلر. اساسان ایران بیلن شوروی تـﯚرکمن حالقینی اؤز پنجه سینده غیسیپ ساقلاماقدا بیرمنگزش سیاساتی آلیپ گلدیلر.

۱۹۷۹-نجی ییلدا ایراندا پاتیشالیق رژیمی آغداریلیانچا، تـﯚرکمنلر اؤزلرینه دگیشلی بیر سیاسی حرکتی یا-دا توپاری، حزبی یا- دا جمعییتی اساسلاندیریپ بیلمه دیلر. "اوزال حزب تودا قوشولوپ باشیمیزا نأمه بلالار گلدی، اوغلوم، سیاسی ایشلره قوشولما" دییپ آتا-بابالاریمیز اؤﯚیت بارینی بردیلر. دینگه شاه تاغیتدان آغداریلاندان سونگرا تـﯚرکمنلرینگ روشنفکرلر شول ساندان شیرمحمد توماچ، حاجی طواق واحدی، حکیم ماغتیم و سؤیـﯚن جـﯚرجأنی...داغی "کانون فرهنگی و سیاسی/ مدنی و سیاسی اوجاق" دیین حرکتی اساسلاندیریپ، اوبا شورالار حرکتینه یولباشچیلیق ادیپ باشلادیلار. مونی بیر سؤز بیلن تـﯚرکمنلرینگ ایلکینجی ملی-سیاسی غوراماسی دییپ آتلاندیرسا بولار. بیرآز سونگرا اکرانچیلیق یرلرینگ دایحانلارا پایلانماق مسئله سی، فئوداللارینگ باسیپ آلانارکرانچیلیق یرلرینی غایتاریپ دایحانلارا آلیپ برمک یالی چأره لری غوراماچیلیقلی عامالا آشیرماق اﯚچین "ستاد مرکزی شوراها/اوبا شورالارینگ ستادی" و اولاری بیر مرکزه بیریگدیریأن "اتحادیه های سراسری/ دایحان بیرلشیگی" اساسلاندیریلدی. یؤنه مؤر-مؤجک یالی چیرپینشیپ یؤرن "فداییلار"، "فدایئان تورکمن" دیین یاش تورکمن اوغلانلارینگ "کؤمگی" بیلن حالقیمیزینگ بو ملی حرکتینی حایال ادمأن اؤز اللرینه آلماغی باشاردیلار، اونی ماضموندان بوشادیپ، اؤز سیاسی بأهبیتلرینه اؤویردیلر. مونگا تـﯚرکمن روشنفکرلری نینگ گؤزیتیمی نینگ دارلیغی، یونگ بولوپ گلیأن آغزالالیق کسلی، "فداییلار کؤشـگـﯚنده یوقاری مقاملارا ایه بولماق ایسله یأنلرینگ "غـووقلیغی" سبأپ بولدی. ماجراجو فداییلار اؤز سیاسی تئوری لارینی سیناغدان گچیرمک اﯚچین تـﯚرکمنصأحرانی آزمایشگاه، تـﯚرکمن حالقینی بولسا سیچان حؤکمـﯚنده اولاندیلار. آخرقی نتیجه ده بیر توپار قوچ-قوچ ییگیتلریمیزی الدن بردیک.

۱۹۷۸-نجی ییلینگ ۲۶-نجی مارتیندا/۶ فروردین ۱۳۵۸ و ۱۹۷۹-نجی ییلینگ ۱۱-نجی فورالیندا/ ۲۲ بحمن ۱۳۵۸-دا یران اسلام رژیمی ایکی گزک تـﯚرکمن توپراغینی غانا چایقادی. ۱۰۰-دن غاوراق تـﯚرکمنی شهید اتدی. رژیمینگ غانلی پنجه سینه دﯚشن ییگیتلریمیر آتیلیپ اؤلدﯚریلدی، انچمه سی سـﯚرگـﯚن ادیلدی، بیر توپاری بولسا داشاری یورتلارا، اساسان-دا تـﯚرکمنیستانا سیغیندیلار. بو سیغینما پروسسسی ۱۹۸۳-نجی ییلدان باشلاپ ۱۹۹۹-نجی ییلا چنلی دوام اتدی. شئیله لیک بیلن ۱۹۲۴-نجی ییلدا عثمان آحونینگ یولباشچیلیغینداقی حرکت باسیلیپ یاتیرلاندان سونگرا شوروی تـﯚرکمنیستانینا باشلانان بوسا- بوسلیق حرکتی، ۱۹۴۵-نجی ییلدا حزب توده نینگ باسیلیپ یاتیریلماغی نتیجه سینده یئنه-ده دوام اتدی، ۱۹۸۳-نجی ییلدا بولسا یئنه بیر گزک غایتالاندی.

بوسغونلیغا چیقان تـﯚرکمنلریمیز، داشاری یورتلاردا-دا فداییلارینگ دوزاغیندان حالاص بولوپ بیلمه دیلر. دوزاغا دﯚشن بو تـﯚرکمنلری اللریندن سیپدیرماجاق بولوپ اولار: "سیزینگ آزاتلیغینگیز بـﯚتین ایرانلیلارینگ آزات بولماغی بیلن حاصیل بولار"، "یاشاسین ایران حالقی نینگ گؤرشجنگ اوغول-قیزلاری" ... دیین شیغارلاری اؤنگه سـﯚرﯚپ، بو تـﯚرکمنلری اؤز غوللارینا اؤویریپ، مانگقورتلاشدیردیلار. تـﯚرکمنیستاندا-دا امگراتسیا چیقان پارسلار، تـﯚرکمنصأحرالی تـﯚرکمنلره آغالیق اتدیلر، سبأبی اؤز تـﯚرکمن ایل- گـﯚنـﯚنه کم گؤز بیلن غارایان کأبیر تـﯚرکمنلر، فداییلارا اؤز حالقیندان کؤپ حورمات غوییاردیلار.

شئیدیپ یئنه-ده "مدنی و سیاسی اوجاق" فداییلارینگ اویناواجینا اؤوریلدی و بو یاغدایی ۱۹۸۶-نجی ییلا چنلی دوام اتدی. شوندان سونگرا "اؤزباشیمیزا حرکت اتملی" دیین تـﯚرکمن توپاری بیلن فداییلاردان گؤبکلرینی کسیپ بیلمه دیکلرینگ آراسینا تاو دﯚشدی و اول هنیزه چنلی دوام ادیپ گلیأر.

بیری چیقیپ دا: "نه بو توپارینگ، نه-ده اول طاراپینگ آیدیانلاری دوغری."کانون" قین و آغیر شرطده، اونچاقلی اویلانشیقلی بولمادیک یاغدایدا دؤره دیلیپدی، شونگا گؤرا مونونگ یرینه أهلی تـﯚرکمن روشنفکری، اساسان-دا بوسغونلیقدا یؤرنلر ییغنانشیپ- دا مثال اﯚچین گلینگ، "بوسغونلیقداقی تـﯚرکمن دموکرات حزبینی" یا-دا شونگا منگزش بیر سیاسی توپاری دؤره دیلینگ" دییمه یأر، دییأن بار بولسا-دا وانگا غولاق غارارتیان یوق. غایتام: "کانون آن مرحوم بزرگوار" دییپ، اونگا شیلتیق آتیارلار، کأبیرلری بولسا "کانون فرهنگی و سیاسی" دییپ یازمالی دییه باشغالاری "کانون فرهنگی- سیاسی" دییپ یازمالی دییأر. ادیل چاغاجیقلار یالی. کانونی بولسا ادیل "ملا نصرالدین ینگ یورغانینا" اؤورﯚپ، هرسی بیر چتیندن چکیپ، اونی دییدیأرلر.

حأضیرکی حؤکـﯚم سـﯚرﯚپ گلیأن یاغدای بیزینگ روشنفکرلریمیزینگ اجیزلیگینی یئنه بیر گزک آچ-آچان ثبوت اتدی. بیر سؤز بیلن آیدیلاندا اوبیکتیف هم سوبیکتیف سبأپلره گؤرأ تـﯚرکمن روشنفکرلری اؤز ملی-سیاسی غوراماسینی دؤره دیپ بیلمأن گلیأر.

 

بیرک-بیره گ چیدام ادیپ بیلمه دیأن روشنفکرلر

گـﯚندوغارینگ بئیلکی حالقلار یالی بیز تـﯚرکمنلر-ده غیزماچ ملت. اوزال گـﯚرلأپ، آیتجاق زادیمیزی آیدیپ سونگرا اویلانیاریس. بیز تـﯚرکمنلر اؤرأن تیز دویغولانیان، غیزیشی یالی، تیز غاحاری یاتیاشان آداملار بولمالی. البته، بئیله ادیم-غیلیملار حاقیندا پسیحیک/روانشناس عالیملار آنیق ماغلوماتلاری آیدیپ بیلر، بیزینگکی دینگه گؤزه ایلیأن و دورموشدا اؤزﯚنی گؤرکزیپ گلیأن یاغدایلاردان اوغور آلیپ بیر زات آیتماق.

بیزینگ تـﯚرکمن روشنفکرلریمیزینگ آراسیندا غیزماچلیقدان باشغا من-منلیک، پانگقیلیق حأصییت- ده آز دأل. باشارساق بئیله کیلردن اؤنگ وظیپأ دیرماشیاریس. هممه زادی اؤزی بیلرمن، بئیلکیلره اینامسیزلیق، یکه مـِزکلیک/ایندیویدواللیق، توپارلایین/کوللکتیف حرکته کم باها برمک اولارینگ اونگایسیز طاراپی.

شئیله کسلدن ساپلانیپ بیلن یاغداییندا، شاخصی بأحبیتدن ملی بأحبیدی اؤنگده غویان یاغداییندا تـﯚرکمن روشنفکری بویون آلان ایل غاراماتینی ماقصادا یتیریپ بیلر، یوغسا باشدا آغزاپ گچیشیمیز یالی، ایلینگ بوینونا حوپبا بولماقدان باشغا زادا یاراماز.

منینگ پیکریمچه بیزینگ روشنکلریمیز ؤزلرینینگ حایسی وگرا, حایسی ماقصادا دولی حیذمات ادیأندیگینه دولی گؤز یتیریپ بیلن یاغداییندا نگاتیو حأصیتلردن داشلاشیپ بیلر. غینساغام بیزینگکیلر نیرأ باریاندیقلارینی، نأمأ غوللوق ادیأندیکلرینی اؤزلری-ده بیلِنوقلار. "تـﯚرکمن-تـﯚرکمن" دیییپ، بیر توپاری فداییلارینگ، باشاغا بیر توپاری بولسا بئیلکی بیر پارس توپارینگ غولونا اؤوریلیپ، اولارا "آق یـﯚرِک" بیلن حیذمات! ادیأندیکلرینی دویمان یؤرلر.

تـﯚرکمن روشنفکری نینگ اینگ اولی کمچیلیگی اؤز تاریخیندان، ملی دأپ-دسسورلاریندان اینگ یامانی انه دیلیندن حابارسیزلیغی هم اوندان شرمنده لیگی. اولارینگ بیر توپاری یفرام حان ارمنینی، اسماعیل حان سمیتگو کـﯚردی،... باریپ آفریکاداقی نلسون ماندللانی، لاتین آمریکاداقی چگووارانی دﯚیپ-تـﯚرشگی بیلن تانایارلار اما محمدقلی آتابایفی، غایغیسیز آتابایفی، ندیربای آیتاکوفی، آرازمحمد وفایفی، کـﯚمشالی بؤرییفی، آللاقلی غاراحانوفی, عبدالحکیم قولمحمدوفی، آنناسولتان ککیلووانی، پایزی اورازوفی،،عثمان احونی،, گـﯚللیداغلی"شیر" مردالی باتیری، آنناگلدی آجی، آشیر کـﯚتینی، چوپان سرداری... تانامایارلار، حاتتا آدلارینی هم اشیدن بولمالی دأل. یوغسا یوقاردا آغزالان بو تـﯚرکمنلر استانلینچیلیک یا-دا پأهلویچیلیک رژیمینه غارشی گؤرشده غوربان بولوپدیلار. بیزینگکیلر اؤز ملی تاریخینی اؤورنمأگه سینانشیپ، بو گرچکلرینگ گؤرش یولی بیلن تانیش بولان یاغداییندا اؤزلرینه دولانیپ، اؤز حالقی نینگ بأحبیدینی غوراپ بیلرلر دیییپ چاق ادیأریس. ادیل شوندا روشنفکرلریمیز بیر تن بیر جان بولوپ، بیر-بیرلرینی گؤزونگ گؤره جی یالی گؤره رلر هم سیلاپ حورماتلارلار، باشغاچا آیدیلاندا "بیر چوقورا تـﯚیکـﯚره رلر."

 

ملی منتالیتتدن، آتا-بابا مراثیندان داشلاشان روشنفکرلر

گنگ غالمالی، دییسنگ گنگ غالمالی. بیزینگ روشنفکرلریمیز اؤز باشارمادیق، باشارمایارن و باشاریپ بیلمأن گلیأن ایشلرینی بویون آلان آغیر بورچلارینی، یـﯚکلرینی باشغالارینگ اﯚستـﯚنه آتماغی قاوی اؤورنیپدیرلر. اولار یوقاردان بویروق بریجی کومادا/رهبری دﯚز گـﯚندن، سیستمادان داشلاشیپ اوندان ال اﯚزﯚپ بیلمأن گلیأندیکلرینی هر بیر أدیملرینده، سؤزلرینده آچ-آچان گؤرکزیأرلر.

روشنفکر توپاری بیر طاراپدان انه دیلیمیزه ایه چیقمالی، ملی کیملیگیمیزی، مدنییتییمیزی، بارلیغیمیزی غورامالی دیییأرلر، آیری طاراپدان بار گـﯚیجی "جانی-تنی" بیلن تـﯚرکمن دیلی نینگ کؤکـﯚنه پالتا اوروپ گلیأن پارس دیلینه و مدنییتینه غوللوق ادیپ، اولارینگ دیلینده گـﯚرلیأرلر. مونی گؤرﯚپ حایران بولوپ، گنگ غالیپ نأمه دییجگینگی بیلِنوق. بیزینگ دیلیمیزینگ، مدنییتیمیزینگ نیره سی پارسلارینگقیدان پس!

باریپ ۱۵-نجی عاصیردا عالیم علیشیر نووایی "محاکمه الغتین" دیین اثرینده تـﯚرکی دیلینینگ پارس دیلیندن اﯚستـﯚندیگینی، سؤزه بایدیغینی ثبوت اتدی. پارس دیلچیلری شوندان بأری مونگا جوغاپ بریپ بیلمأن گلیأرلر. دوغروسی نأمه جوغاپ برسینلر. حاق سؤزه جوغاپ بولارمی؟

کـﯚممت غاویزدا "تـﯚرک-تـﯚرکمن" دیلی کونفرنسیاسیندا چیقیش ادن یـﯚسـﯚپ س دیین ایلدشیمیز پارس دیلی و مدنییتینینگ آغالیق ادیأن آتموسفراسیندا، تـﯚرکمن دیلینده چیقیش ادیپ، انه مأحری بیلن باداشان ملی دیلیمیزه آبانیان آپاتلاری حاقیندا غیزیقلی گـﯚررﯚنگ بردی. اول اؤز چیقیشیندا سوئد یالی دؤولتلرده انه دیلینده اوقاجاق بوسغونلارینگ چاغالارینا شول دؤولتینگ مـﯚمکینچیلیک بریأندیگینی جای یرینده بللدی، یؤنه ادیل شئیله آچیق توپلومدا، اروپانینگ دﯚرلی دؤولتلرینده اؤز انه دیللرینه بویسانیپ، انه دیلینده یازماغا مـﯚمکینچیلیگینگ بار بولان دؤولتلرینده یاشایان و اؤزلرینی "تـﯚرکمن حالقی نینگ ملی حاق-حقوقلارینی غورایجیلاری" حؤکمـﯚنده آغیزلاریندا آش غاتیقلادیانلار، درمانلیق اﯚچین انه دیللرینده یکجه گزک-ده چیقیش ادمأن گلیأرلر. بلکی باشاریان دألدیرلر؟ مونی ارکک یالی بویون آلمالی. پارس دیلی بیلن آلینجاق غالا بار بولسا شوماحالا چنلی آلیناردی. بیزینگ چوربا چیقان سیاساتچیلاریمیز باریپ ۴۰-۵۰ ییلدان بأری پارس دیلینده نطق ادیپ، مأرکه-مئیلیسده بو دیلده گپلأپ گلیأرلر. حاص بولماندا حالقارا دیللرده اینگلیسچه، آلمانچا، فرانسوزچا چیقیش ادینگ.

 

گـﯚنأ کیمده؟

بیزینگ روشنفکرلریمیز اؤز انه دیلینده اوقاپ، یازیپ بیلمِسلر "غارا مایاق" حالقدان نأمأ غاراشمالی دیییأنلر-ده بار. من بو مسئلأ باشغاچا غارایارین. اوبا یرلرینه باریپ گؤرﯚنگ، اول یرده "پارس مدنییتی" دیین میکروبه یوقاشمادیق، اونگا یوغرولمادیک انه-آتالاریمیز آراسسا تـﯚرکمنچه گـﯚرلأپ، بیر توپار "من" دیین روشنفکرلری غایرا اوتوردیارلار. ساغ بولسونلار، اوزاق یاشاسینلار.

بیزینگ تـﯚرکمن روشنفکرلریمیزینگ آتا-بابا مدنیـیتدن داشلاشیپ، حاتتا تـﯚرکمنچه یازیپ یا-دا اوقاپ بیلمیأنی نینگ سبأبی نأمه ده، مونونگ گـﯚنأکأری کیم؟ اولار آغالیق ادیجی پارس دیلینده حاطلی-سواتلی بولاندیقلاری اﯚچین انه دیلدن ماحروم غالاندیقلارینی اؤنگه سـﯚرﯚپ بیلرلر. منینگ پیکریمچه بو حاقیقاتینگ باریسی دأل-ده، یاریسی. سبأبی، اؤورنمأگه همیشه پورصات بار. پارس مکدبینه گیدمأن، تـﯚرکمنچه غوشغی-غازاللاری دﯚزن شاهیرلاریمیز آزمی؟ باغشی آننامحمد کـؤتـﯚگی یکجه کلاس- دا پارسچا اوقاماندی، اما اونونگ باتلی سسی بیلن آیدان: "دوستلار! بیزینگ ایللریمیزینگ مردانادار ییگیتلری"، "داغلار گـﯚممـﯚرلندی" دیین آیدیملارینی اشیدنگده اتدامینگ جـﯚممـﯚلشیأر، شئیله بیر روحلانیارسینگ، آرزو-حیاللارینگ شئیله بیر غاناتلانیار ولین، آنگیرسی یوق. سیاسی پروپاگاندانی اﯚندیأن مـﯚنگ سانی ماقالادان تأثیرلی. حالیپالار غازاق پانگ، ناظارلی محجوبی... اؤز دؤورﯚنده اول یا-دا بو سیاسی حزب ینگ- حاص دوغروسی غولا اؤویریأن پارس سیاسی توپارلارینگ حاطاریندا گؤره شن تـﯚرکمنلردن کأن-کأن اؤز حالقینا حیذمات اتدیلر و میراث غالدیران آجاییپ اثرلری، سیمفونی لاری بیلن بیزی جادیلاپ گلیأرلر. اما میثال اﯚچین "توده" حزبی نینگ حاطاریندا گؤره شن، هنیز آرامیزدا یاشاپ یؤرن یا-دا دﯚنیألرینی تأزه لأن بیر توپار یاشوللاریمیز، دینگه سیاسی ماقالالار دییأیماسانگ یاش نسیله حایسی بیر بویساندیریجی زادی میراث غالدیردیلار، ایلیمیزی غالقیندیریپ بیلجک حایسی حیذماتی اتدیلر؟

 اوتوز ییللاپ تـﯚرکنیستاندا بولوپ گلدیلر، کلام آغیز شول یردأکی حاقیقاتلار بارادا دیل یارمادیلار، یاش نسیلینگ شوروی باراداقی خیال بنتلیگیندن حالاص بولماغا دامجا کؤمک اتمه دیلر.

 

هیچدن گیچ یاغشی !

داشاری یورتلاردا یاشایان تـﯚرکمنلر طاراپیندان یولا غویلان اینترنت سایت-لاردا یرلشدیریلیأن ماقالالارینینگ ۹۵%-دن غاوراغی پارس دیلینده، یوردونگ ایچینده بولسا تاس ۱۰۰% ی شئیله رأک. کأشکی ماغلوماتلار میثال اﯚچین اینگلیس دیلینده بولسادی، شوندا رژیمینگ تـﯚرکمنلری ازیپ حورلاپ گلیشی بارادا حالقارا حقوق غورایجی غوراملار حابارلی بولاردی، بلکی ایله- گـﯚنه پئیداسی یتردی.

 

آقمیرات گـﯚرگنلی

تاریخینگ صاحیپالاریندان

گچمیشینی بیلمه دیگینگ، گلجگی بولماز

پارفیالی (پارت/اشکانی) سرکرده سـﯚرن کیم بولوپدیر؟

(اشکانی لار میلاددان اؤنگ۵۲۰-۲۲۵)

حاربی سرکرده سـﯚرن نینگ (میلاددان اؤنگ ۸۴-۵۲)0
بـﯚرنچـدان یاسالان هیکلی

****************************

ایراندا تـﯚرکلرینگ و تـﯚرکمنلرینگ تاریخینا دگیشلی ماغلوماتلار المیداما غالپلاشدیریلیپ گلینیأر!

اشکانی لارا دگیشلی تاریخی یادیگأرلیکلر، ادبی متن لر و بئیله کی ماغلوماتلار ساسانی لار طاراپیندان یوق ادیلیپدیر.

حأضیر اشکانی لار، ایرانلی بیر سلسله ادیلیپ گؤرکزیلیأر، اولارا دگیشلی یر- یورت آتلار بولسا دگیشدیریلیأر.

سـﯚرن و غارن؛ اشکانی لارینگ بللی آریستوکرات ماشغالالاری بولوپدیر.

سـﯚرن و غارن دؤلت درجه سیندأکی أهلی قارارلارینگ قابول ادیلمگینده رول اویناپدیرلار.

اسیر آلنان روملار بیـلن مارگوشدا (ماریدا) بیر توپار بینالار قورولیار،

حأضیرکی غازو ایشلرینده یالنگیشلیق بیـلن بو یأدیگأرلیکلری روملار یا-دا یونانی لارا دگیشلی ادیلیپ گؤرکزیلیأر.

********************************

سـﯚرن سردارینگ یؤریته نیشانی

مقدونیه لی فیلیپ ۲-نجی (میلاددان اؤنگ ۳۵۹-۳۳۶) اؤلندن سونگرا، بللی فیلوسوف افلاطونینگ الینده یتیشن، اوغلی اسکندر (م.اؤنگ ۳۵۶-۳۲۳) انچمه یوردی باسیپ آلاندان سونگرا گـﯚندوغارا طاراپ یؤریش ادیأر.م. اؤنگ ۳۳۰- نجی ییلدا اسکندرینگ قشونی آمی دریادان آشیار و اول سمرقندی اؤز حاربی مرکزینه اؤویریأر.

اسکندر

اسکندر اؤلندن سونگرا اونونگ میراثی نینگ اﯚستـﯚنده اولی داوا توریار. م.اؤنگ ۲۲۷- نجی ییلدا پرنان/پارلار (اشکانی لار) اوروغی نینگ باشتوتانی آرشاک/اشک، "داح لاری" (یوموتلارینگ حأضیرکی داز شاخاسی نینگ نسیل باشی) بیریکدیریپ، پارفیا (اشکانی) دؤولتینی عمله گتیریار (م.اؤنگ ۲۵۰ ییلدان ۲۲۴ میلادی ییلا چنلی). آرشاکینگ دوغانی تیریدات، "حیرکانی" (حأضیرکی گـﯚرگنی) ایه لأپ، بو دؤولتی گـﯚیچلندیریأر. اشکانی لارینگ قشونی نینگ دﯚزﯚمینده سؤوشجنگ اسکیتلر بولوپدیر. پارلارینگ (اشکانی لارینگ) آطلاری غاتی مشهور اکن. ماریدا اؤندﯚریلیأن پولادا بولسا دﯚنیأنینگ بئیلکی یورتلاریندا خریدار آرتیپدیر. بو دؤولتده دﯚرلی دیللر و دینلر ارکین و آزات ایغلان ادیلیپدیر. مونی حاما(گؤن=چرم) یازیلان یازغیلار- دا ثبوت ادیأر دییپ، روس تاریخچیلاری ن. پیگولووسکایا، ا. یاکوبسکی و بئیلکیلر یؤریته بلله یأرلر. (سرادینگ: ایرانینگ تاریخی. نشر پیام ۱۳۵۴)0

اشکانی لارینگ/پارلارینگ دؤولت دولاندیریش دﯚزگـﯚنی دموکراتیک اساسدا بولوپ، هر بیر "ساتراپ" ینگ (ولایاتینگ) بللی درجه ده اؤزباشداق ایغتیاری بولوپدیر. ساتراپلار اؤز گـِزگینده "آپارکیا" دییلن کیچی بؤلکلره بؤلـﯚنیپدیر. مرکزی حؤکـﯚمتی، دؤولتینگ ارکانینی غوران یدی اولی طایپانینگ یاشوللاری عمله گتیریپ، اونی دولاندیریپدیر. پارلاردان "سورن" و "غارن" واولارینگ نسیللری همیشه لیک میراثدﯚشر حقوقه ایه بولوپدیرلار. مهم قارارلار "مهستان- حاص آداملار" و "کهستان- یاشوللار" مجلیسینده/ غورولتاییندا قابول ادیلیپدیر. پارلار زردشت دینینا اینانیـپدیرلار.

حأضیرکی تـﯚرکمنیستانینگ پایتاغتی آشغابادینگ آدی- یانگسیلانیپ آیدیلیان "عاشیقلارینگ شأهری دأل-ده، اول، آرشاک-ینگ/ آشک-ینگ آدی بیـلن باغلانشیقلی. آرشاک، أردوغان (ایرانداقی کتاپلاردا اردوان)، أرتک داغی اولی پارلار دؤولتی نینگ دﯚیـﯚینی توتان سردارلار، اولار تـﯚرکمنلر بیـلن بیر کؤکدن بولوپ، اورتاق تاریخه ایه دیرلر.

آدی اولی بویسانـچ بیـلن توتولیان "سـﯚرن" سرکرده حاقینداقی ماغلوماتلار غاتی چأکلی. بو ماقالادا سـﯚرن سردارینگ روم امپراطوری نینگ باسیبالیجی قشونینا غارشی سـؤوشی دوغروسیندا بیر اپیزودی گؤرکزمأگه سینانشیاریس.

ایلکینجی نوباتدا اشکانی لارینگ/پارلارینگ قـشـونلاری نینگ غادیمی دﯚنیأ تاریخیندا ایلکینجی گـﯚیچلی یاراغلی، آطلی قشون بولاندیغینی آیراتین بللمک گرک. عالیم و.م.ماسسونینگ اولاری "پارفیا ریسارلاری" و "غادیمی دﯚنیأده اینگ بیر آغیر آغراملی هم-د مشهور آطلی قشون" دیییپ آتلاندیرماغی یؤنه یردن دألدیر. اؤزلرینی و آطلارینی دمیر یا-دا بــﯚرﯚنچ سووتلار (دوُن) بیـلن اؤرتن اشکانی لار اورشوجیلارینی، یونانی لار "کاتافراکتاریلر"، اشکانی لارینگ اؤزلرینی بولسا "اندامینا یارا دﯚشمه یأنلر" دیییپ حأصیتلندیریپدیرلر. میلاددان اؤنگ بیرینجی عاصیردا روم حأکیمیتلری "اسپارتاکوس"ینگ غوزغالانگی نینگ و غونگشوسی بولان "پونت پادشاسی نینگ، اروپانینگ غارشیسینا آلیپ باران سؤوش حرکتلرینده ینگیلمـِزک و غاضاپلی اشکانی لارینگ اؤز غارشیداشلارینی غولداماغیندان اولی حوواطیر ادیپدیرلر.

آط اﯚستـﯚنده آرقاسینا باقیپ اوق آتیپ بیلیأن اشکانی/پار عسگری

بو آغیر سؤوشلرده اشکانی لارینگ چتده دورماغی، روم دؤولتی نینگ ینگیش غازانماغینا آلیپ گلیأر. شوندان سونگ روملی لاردا اشکانی پاتیشالیغینا أسگرمزچیلیک بیـلن غاراماق دویغوسی و اونونگ یرلرینی باسیپ آلماق هوسی دؤرأپدیر.

روم حأکیمییتلری م.اؤنگ بیرینجی عاصرینگ اورتالاریندا اشکانی لارینگ توپراغینی باسیپ آلماق و اونونگ بایلیقلارینا ایه بولماق ماقصادی بیـلن "اسپارتاکوس"ینگ باشتوتانلیغینداقی غوللارینگ غوزغالانگینی (م.اؤنگ ۷۳—۷۱-نجی ییللار) باسیپ یاتیران مشهور سرکرده "کراسس"-ینگ باشتوتانلیغیندا اولی قشونی ایبریپدیرلر. اشکانی لارینگ پاتیـشـاسی "ورات بیرینجی" هم اؤز گزگِینده "سـﯚرن" سردارینگ باشتوتانلیغیندا اولی قشونی روملارینگ غارشیسینا چیقاریپدیر. ایکی غارشیداش قشون مزوپوتامییانینگ (حأضیرکی دجله و فرات آقارلاری نینگ آرالیغی) دمیرغازیغینداقی کیچیرأک "قارری" دیین شأهرینگ غولاییندا دوشوشیپدیرلار.

روملی سرکرده کراسس گدملیک و حایبات بیـلن "ورات بیرینجی" نینگ آدینا بویون اگمگی طالاپ ادیأن حاطی ایبریپدیر. اشکانی لار اونونگ بو طالابینی چـﯚرت-کسیک رد ادیپدیرلر و سـؤوشه تاییارلیق گـؤرﯚپ باشلاپدیرلار. آیغیتلایجی سـؤوش میلاددان اؤنگ ۵۳-نجی ییلدا بولوپدیر. روملی تاریخچی پلوتارک اشکانی عسگرلری نینگ یاقینلاشیپ گلیشی حاقیندا شئیله یازیپدیر:

"اشکانی عسگرلر غولای گلنده اولارینگ سرکردسی الینی غالدیریپ دویدوریش بردی، توتوش تکیزلیک آلا-زلزله بولادی. اول سس زأحرأنگی یارارا گتیریأردی. اشکانی لار سورنای-کرنای چالیپ آبای-سیاسات اتمه یأرلر. اولار تؤوِرگینه میس جانگجاغازلار دﯚزﯚلن، یـﯚزﯚ¬نه دری چکیلن دپرک یالی سازی اوروپ، سـؤوش موقامینی چالیارلار. بو اورغی نینگ گـﯚیچلی سسی بولسا غارشیداشینگ آیاغینی ساندیرادیار. اول بیر واغتدا یانگلانیان گؤک گـﯚممـﯚردیسینی و ییرتیجیلارینگ ایمِنـچ آرریلدیسینی یادا سالیار."

سـﯚرن سردارینگ روملارا غارشی اورشی. بریتان موزه سینینگ ماتریاللاریندان

پلوتارکینگ بیان اتمگینه گـؤرأ، سونگرا اشکانی عسگرلر اشیگینی سیپـیریپ آیریپدیرلار ولین، اولارینگ اگنیندأکی و آطلارینداقی سووتلارینینگ گـﯚن شؤهلِسینه یالپیلدیسی روملارینگ گؤزﯚنی غاپارا گتیریپدیر، اولارینگ حاونی باسیپدیر.

سـؤوش م.اؤنگ ۵۳-نجی ییلینگ مای آییندا ینگیل یاراغلی اشکانی آطلی قشونینگ هجومی بیـلن باشلانیپدیر. اولارینگ یایلاری روملارینگ یایلاریندان حاص اوزاغا گیدیپدیر، پیکام آتماغا اوقیپلی بولانلاری اﯚچین غارشیداشلاریندان حاوپ آبانماز درجه ده اوزاقدا یرلشیپ، روملارینگ حاطارینی پایخینلاپدیرلار و غاریم-غاتیم ادیپدیرلر. بو بارادا پلو¬تارک یئنه شئیله یازغی غالدیریپدیر:

"دار یره غابالان روملار بیری-بیری بیـلن چاقیشیپ، دوشمان طاراپیندان اورلان ضاربا چیدام ادیپ بیلمأن، آنگسات هم-ده چالت اؤلـﯚمدن هلأک بولمان، ایسِم بد¬نینه چـﯚمن پیکاملارینگ چکیپ-چیداردان چؤکـِدر آغیریسیندان یره باغیرتلاپ، تاولام-تاولام بولوپ، ایکی یانا اورونیاردیلار، اؤز-اؤزلرینی غینایاردیلار. پیکاملاری سوغروپ چیقارماغا عالاچسیز سینانیشیپ، چـﯚمن یریندن دؤویأردیلر، چأره سیز یاغدایدا باشلارینی یره غوییاردیلار."

اشکانی عسگرینگ غالقانی

پیکامچی آطلی قشون غارشیداشلارینینگ حاطارلارینی دارغادیپ، اولاری آلجیرانگنگیلیغا سالاندان سونگ، آغیر یاراغلی آطلی باریان عسگر¬لره هجومه گچیپدیرلر. اولارینگ اوزین و آغیر نایزالاری کأحالاتلاردا ایکی روملی عسگرینگ ایچیندن بیربادا پارران گچیپدیر. سـؤوشینگ نتیجه سینده ینگیلمـِزک حاساپلانیان روم قشونی چیم-پیتراق ادیلیپدیر. اولارینگ سرکر¬دسی کراسس بولسا اؤلدﯚریلیپدیر،۱۰ مـﯚنگ روملی عسگری اسیر آلینپدیر. شـول اسیرلر پارفیا(پار/اشکانی) دؤولتی نینگ بای ولایاتلاری نینگ بیری بولان مارغوشا (مارا) غورلوشیق ایشلرینده اولانماق اﯚچین ایبریلیپدیر. عالیملارینگ چاقلامالارینا گـؤرأ، "تاغتابازار" اطرابی نینگ چأکلریندأکی مشهور یرآستی شأهر بولان "ایکی دشیک" غاواغینداقی غورلوشیق ایشلرینده شـول اسیرلرینگ زأحمتیندن پیدالانیلان بولمالی.

اشکانی سردارلای روملارا غارشی سؤوشینگ ینگیش بیـلن تماملانجاقدیغینا شـﯚبهه سیز اینانان بولسا گرک. سبـأبی شول واقت اشکانی پاتیـشـاسی "ورات" اوغلونی اؤیه ریپ، اولی طوی آلاداسی بیلن بولوپدیر. اورشونگ آیغیتلایجی گـﯚنلرینده اول ارمنستان دؤولتی نینگ شـول دؤویـردأکی پایتاغتی "آرتاگساتا" شأهرینده اؤز اؤغلونینگ، ارمنی پاتیـشـاسی "آرتابازینگ" اویاسی(عیال دوغانی) بیـلن دورموش تویونی توتوپدیر. دابارانیـنگ غیزان ماحالی قشونباشی بییک سـﯚرنینگ وپالی اگیندشی "سقیلاق" سرکرده گلیپ، آجاییپ ینگیـش بیلن طویه اﯚیشن مأره کأنی بوشلاپ، یئنگیش بیلن ورات پاتیشانی غوتلاپدیر. بو شاتلیقلی حابار دینگه اشکانی لاری دأل، ایسِم، ارمنیلری هم بگندیریپدیر. سبـأبی، روملار هم اشکانی هم- ده ارمنستان دؤولتلری اﯚچین دنگ درجه ده حاوپلی بأسدش و غاضاپلی دوشمان بولوپدیر.

یوقاردا: آشغابادینگ قولایینداقی نوسایدان تاپیلان بادالارینگ یـﯚزینه چکیلن توولگالار

آشاقدا: تـﯚرکمنلرینگ تاغمالارینا منگزه یأن پارفیالارینگ کأبیر ناغیشلاری

*********************

پیدالانیلان چشمه لر:

 حسن پیرنییا. تاریخ ایران باستان. تهران. ۱۳۳۷

 تاریخ اشکانیان. ترجمه از روسی حسن کشاورز. تهران 1356.

 پیگالووسکایا و دیگران. تاریخ ایران تا قرن ۱۸. تهران نشر پیام

 پلوتارک. تاریخ روم باستان. ترجمه فارسی

 بگنچ آتابایف. پارفیالی سرکرده. موغاللیملار غازتی. ۲۰۰۹-نجی ییلینگ ۲۶-نجی یانواری

 ویکی پدیا- ارکین اینترنت اینسکلوپدیا

آقمیرات گـﯚرگنلی

تاریخ عیلیملارینگ کاندیداتی

Paltak duşuşygy

Bildiriş

Dr. A. Diýeji çykyş edýär

Tema: Türkmensährañ çagdaş edebiýatyna bir bakyş!
Güni : Bazar/1şenbe, 12.09.10 (21-06 -1389 ş.)
Wagty : Merkezi Awropada sagat 19-da, Toronto-da sagat 13-de, Türkiyede sagat 20-de başlanýar.
Ýeri: Paltalk: (all rooms-Germany-Turkmen sazly gurrungdeshlik)
Adminler topory
2010-09-10